Czy fotografia to sztuka?

Zrozumienie tego, gdzie kończy się zwykłe pstrykanie, a zaczyna prawdziwa sztuka, wymaga od nas porzucenia myślenia o aparacie jako o zwykłej maszynie. Żeby pojąć istotę fotografii artystycznej, musimy najpierw zadać sobie fundamentalne pytanie: czym w ogóle jest sztuka?

Najprościej mówiąc, to moment, w którym przestajesz opisywać rzeczywistość, a zaczynasz ją wyrażać po swojemu. Pablo Picasso trafnie zauważył, że sztuka jest kłamstwem, które pozwala nam uświadomić sobie prawdę. To fascynujący paradoks, bo przecież zdjęcie wydaje się najbardziej obiektywnym dowodem na istnienie świata.

Jednak to właśnie w tym „kłamstwie”, czyli w subiektywnym wyborze fragmentu rzeczywistości, wycięciu go z kontekstu i nałożeniu na niego własnych emocji, rodzi się artyzm. Prawdziwa twórczość nie polega na kopiowaniu natury, ale na jej przetwarzaniu przez filtr Twojej osobistej wrażliwości.

Kiedy fotografia przestaje być dokumentacją

Kiedy więc fotografia staje się sztuką?

Momentem granicznym jest przejście od rejestracji do kreacji. Większość zdjęć, które robimy na co dzień, to zwykła dokumentacja i wizualne stwierdzenie faktu: byłem tutaj, jadłem to, to jest mój pies. Są to obrazy użytkowe, które służą nam jako proteza pamięci.

Fotografia staje się sztuką w chwili, gdy przestaje nas interesować to, co jest na zdjęciu, a zaczyna nas poruszać to, jak zostało pokazane i dlaczego w ogóle powstało. Artysta nie szuka ładnego widoczku, on szuka metafor. Susan Sontag podkreślała, że fotografować to znaczy przypisywać znaczenie i to jest właśnie ten moment, w którym zwykły kadr zaczyna nabierać ciężaru.

Pułapka współczesnej estetyki

Współcześnie jednak łatwo wpaść w pułapkę, w której za wszelką cenę chcemy być nazywani artystami. Często spotykamy się z sytuacją, gdzie ktoś robi zdjęcie, a dopiero potem, siedząc przed ekranem, dopisuje do niego skomplikowaną filozofię.

Bądźmy szczerzy to nie zawsze jest sztuka. Czasem to tylko sprawny marketing.

Jeśli głębia obrazu nie istniała w Twojej głowie i sercu w momencie naciskania migawki, to próba doklejenia jej później rzadko tworzy prawdziwą wartość. Warto czasem oprzeć się tej pokusie i przyznać, że coś jest po prostu estetyczne i daje nam radość.

Czysta przyjemność patrzenia na światło układające się na filiżance kawy bywa cenniejsza niż wymuszony manifest.

Różnica między rzemiosłem a sztuką

Pamiętajmy też, że sztuka nie musi być piękna w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Często mylimy estetykę z artyzmem.

Zdjęcie zachodu słońca może być zachwycające, ale jeśli nie wnosi nic poza powtarzalnym schematem, pozostaje rzemiosłem lub kiczem. Fotografia artystyczna bywa niewygodna, nieoczywista, a nawet technicznie niedoskonała.

Jej celem nie jest przypodobanie się oku, lecz poruszenie umysłu.

Jak rozwijać wrażliwość wizualną (rysunek i fotografia)

W praktyce rozwijanie wrażliwości wizualnej zarówno w fotografii, jak i w rysunku opiera się na tym samym fundamencie: uważnym patrzeniu.

Dlatego tak często osoby interesujące się fotografią sięgają również po rysunek. Nauka rysunku pozwala lepiej rozumieć kompozycję, światło i proporcje. To umiejętności, które przekładają się bezpośrednio na sposób kadrowania i budowania obrazu.

Niezależnie od tego, czy interesuje Cię fotografia, czy np. kurs rysunku w Warszawie, punktem wyjścia zawsze jest obserwacja i świadome patrzenie.

Fotografia jako język

Fotografia staje się sztuką wtedy, gdy przestaje być kopią świata, a staje się jego interpretacją. Henri Cartier-Bresson mówił o decydującym momencie chwili, w której znaczenie i forma spotykają się w jednym ułamku sekundy.

To właśnie ta wrażliwość sprawia, że obraz niezależnie czy to rysunek, czy fotografia zaczyna mówić coś więcej.

Fotografia daje nam niezwykłą możliwość zatrzymania czasu, który nieustannie nam ucieka. Czy jest sztuką? Jest nią wtedy, gdy masz coś do powiedzenia, a nie tylko coś do pokazania.